Güneş Dışında Yeni Bir Gezegenin Atmosferi Haritalandı!

Bilim insanları, güneş sistemimizin ötesinde yer alan bir gezegenin atmosferini ilk kez üç boyutlu olarak haritalamayı başardı.

Elde edilen bulgular, daha önce tanık olduğumuz hiçbir şeye benzemeyen bir gezegenin varlığını ortaya koyuyor. Güçlü rüzgârların atmosferde kimyasal elementleri karmaşık ve girift desenlerle taşıdığı gözlemleniyor. Ayrıca, geniş bir jet akımının gezegenin yarısına kadar ulaşarak bu bölgeyi sürekli olarak etkilediği belirtiliyor.

Uzmanlar, bu yeni 3 boyutlu görüntünün, farklı gezegenlerin atmosfer ve hava durumu hakkında önemli veriler sunduğunu ifade ediyor. Ancak aynı zamanda, alışıldık hava durumu anlayışımızı da zorladığına dikkat çekiliyor; zira bu gezegenin yapısı son derece sıradışı.

Şili’deki Avrupa Güney Gözlemevi’nden (ESO) araştırmacı ve çalışmanın baş yazarı Julia Victoria Seidel, konuya dair açıklamasında, “Bu gezegenin atmosferi, yalnızca Dünya değil, tüm gezegenlerde hava durumunun işleyişine dair anlayışımıza meydan okuyan bir dizi ilginç davranış sergiliyor. Adeta bilimkurgunun bir parçası gibi görünüyor” ifadesini kullandı.

Gözlemlenen gezegen, WASP-121b ya da diğer adıyla Tylos olarak biliniyor. Yaklaşık 900 ışık yılı uzaklıkta bulunan bu ultra sıcak Jüpiter, yıldızına o kadar yakın ki, bir yılı Dünya’daki 30 saate eşdeğer.

Avrupa Güney Gözlemevi’nin Çok Büyük Teleskobu ile gezegenin atmosferini inceleyen gökbilimciler, elde ettikleri veriler karşısında büyük bir şaşkınlık yaşadılar.

Dr. Seidel, yaptıkları keşifleri şöyle özetledi: “Elde ettiğimiz bulgular oldukça çarpıcıydı: Bir jet akımı, gezegenin ekvatoru etrafında malzemeleri döndürürken, atmosferin alt kısımlarındaki ayrı bir akış gazı, sıcak olan taraftan soğuk olan tarafa doğru hareket ediyor. Böyle bir iklim, daha önce herhangi bir gezegende gözlemlenmemişti.”

Güneş Sistemi’ndeki en güçlü kasırgalar bile buradaki iklimle kıyaslandığında daha sakin görünmektedir.

Analizler sırasında elde edilen diğer ilginç bulgular arasında jet akımında titanyum varlığının tespit edilmesi de yer alıyor. Önceki gözlemler titanyumun atmosferde bulunmadığını göstermişti, ancak bu elementin derinliklere gizlenmiş olabileceği düşünülüyor.

İsveç Lund Üniversitesi’nde ve ESO’da doktora öğrencisi olarak çalışan Bibiana Prinoth, bu konuya dair bir tamamlayıcı çalışmaya liderlik etti. Prinoth, “Bu kadar uzak bir gezegenin kimyasal yapısını ve hava durumunu incelemek gerçekten inanılmaz bir deneyim” dedi.

Bu çalışma, Nature dergisinde yayımlanan “Vertical structure of an exoplanet’s atmospheric jet stream” (Bir dış gezegenin atmosferik jet akımının dikey yapısı) başlıklı makalede detaylı şekilde ele alınıyor. Ayrıca, titanyum kimyası üzerine yapılan analizlerin sonuçları, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan “Titanium chemistry of WASP-121 b with ESPRESSO in 4-UT mode” (4-UT modunda ESPRESSO ile WASP-121 b’nin titanyum kimyası) başlıklı çalışmada bulunuyor.