Yapay Zeka ile Yılan Zehri Tedavisinde Çığır Açtı!

Yapay zeka yardımıyla tasarlanan yeni proteinler, ölümcül yılan zehirlerini etkisiz hale getirme konusunda kayda değer bir gelişme kaydetti.

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre, her yıl 2 milyondan fazla birey yılan ısırığı nedeniyle sağlık sorunları yaşamaktadır ve bu olaylar sonucu en az 100 bin kişi hayatını kaybetmektedir. Bu tür vakaların çoğu, Afrika ve Asya’nın orta veya düşük gelirli ülkelerinde meydana gelmektedir.

Mevcut panzehirler ise genellikle hayvanlardan elde ediliyor ve yüksek maliyet, sınırlı etkililik ve yan etkiler gibi sorunlar barındırmaktadır.

Bilim insanları, daha etkili ve ekonomik alternatifler geliştirme çabaları kapsamında önemli bir adım attı.

2024 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan ekibin lideri Prof. Dr. David Baker, yapay zeka kullanarak yılan zehrine yapışıp etkisiz hale getiren yeni proteinler tasarladı. Prof. Dr. Baker, 2003 yılından beri doğada olmayan proteinlerin üretilmesi nedeniyle bu ödüle değer görüldü.

Bulgu, hakemli dergi Nature’da yayımlanan bir çalışmada, özellikle üç parmaklı toksin olarak adlandırılan protein grubuna yönelik odaklanıldı. Bu toksinler, kobra, mamba ve mercan yılanı zehirlerinde önemli bir direnç göstermektedir.

Yapay zeka tarafından üretilen yeni moleküller, farelerde yapılan testlerde üç parmaklı toksinlere karşı %80 ila %100 oranında hayatta kalma başarısı gösterdi. Bu oran, uygulanacak protein türüne ve dozuna bağlı olarak değişiklik gösterdi.

Her bir yılanın zehri, farklı toksin bileşenleri içerdiğinden, bu yeni tedavi bütün yılan zehirlerine karşı etkili olmayabilir. Ancak, araştırma, tedavinin etkinliğini ve yapay zekanın protein geliştirme sürecindeki hızlandırma potansiyelini gözler önüne seriyor.

Makalenin yazarlarından Susana Vázquez Torres, “Yılan ısırıklarının tedavisinde devrim yaratabileceğimizi düşünüyoruz” ifadelerini kullanıyor. Ayrıca, yapay zeka ile oluşan proteinlerin herhangi bir düzenlemeye ihtiyaç duymadığını da vurguluyor:

İlk denemede işe yarayan bir şey bulmak inanılmaz bir şeydi.

Yılan ısırıkları üzerine çalışan Diogo Martins, çalışmaya katılmamış olsa da “Bunu çığır açıcı olarak tanımlamıyorum fakat benzer yöntemler üzerinde çalışan birkaç grup var. Makine öğrenimi verilerini sıcaklık değişimlerine dirençli ve üretim dostu proteinlere dönüştürme yeteneği açısından dikkate değer” diyor.

Bilim insanları, yeni proteinlerin kolay ve ucuz bir şekilde üretilebilmesinin önemli bir avantaj sağladığını belirtiyor. Makalenin bir diğer yazarı Timothy Patrick Jenkins, “Tasarlanan bu proteinlerin bir avantajı da boyutlarının küçük olması; bu sayede dokuya daha iyi nüfuz ederek, toksinleri mevcut antikorlardan daha hızlı etkisiz hale getirmelerini bekliyoruz” açıklamasında bulunarak ekliyor:

Ayrıca yapay zeka destekli yazılımla tamamen bilgisayarda oluşturulan bu proteinler, keşif sürecindeki zamanı önemli ölçüde azalttı.