Bonoboların İletişimi: İnsanların Diliyle Yüzleşme

Kuyruksuz maymunların, çeşitli sesleri bir araya getirerek insan benzeri bir iletişim kurabildiğine ilişkin bir araştırma, bilim dünyasında tartışmalara yol açtı.

Hakemli dergi Science’da yayımlanan çalışmada, bonoboların çıkardığı farklı seslerin yer aldığı 400 saati aşkın kayıt incelendi. Araştırma, İsviçre’deki Zürih Üniversitesi’nden Simon Townsend ve ekibi tarafından gerçekleştirildi.

Ekip, kayıtlardan 567 tekil çağrı ve 425 çift çağrı tespit etti. Bu süreçte, bonoboların davranışlarını incelemek amacıyla 336 maddelik bir kontrol listesi de hazırlandı.

Bilim insanları, bazı çağrıların bir araya getirildiğinde yeni anlamlar kazanabildiğini gözlemledi. Araştırmada, bir bonobo arkadaşını uzaklardan çağırmak için kullandığı ses ile heyecanlı anlarda çıkardığı sesin bir araya gelmesinin farklı bir mesaj ilettiği bulgusuna ulaşıldı.

Melissa Berthet, iki çağrının birleştiğinde “Bana bakın, yardıma ihtiyacım var” gibi bir anlam taşıdığını belirtiyor. Townsend ve ekibinin birkaç yıl önce Uganda’da yaptığı bir başka araştırmada da benzer sonuçlar elde edilmişti. Bu çalışmada 330 saatlik kayıtta 15 farklı çağrı tanımlanmıştı. “Waa-bark” olarak adlandırılan çağrı, şempanzelerin arkadaşlarını çağırmasını sağlarken; “Alarm-huu” çağrısı ise çevredeki tehlikelere dair bir uyarı niteliği taşıyordu.

Bilim insanları, bir şempanzenin yılanla karşılaştığında, diğer şempanzelerin duyabileceği mesafede bu iki çağrıyı birleştirerek “Buraya gel, yılandan kurtulmama yardım et” tarzında bir mesaj ilettiğini fark etmişti. Bu bulgular, araştırmacıların iletişim şekillerinin karmaşıklığını anlamalarındaki önemini gözler önüne seriyor.

Berthet, yeni çalışmanın önceki araştırmaları da desteklediğini ifade ederken, Almanya’daki Leipzig Üniversitesi’nden primatolog Federica Amici de elde edilen verilerin heyecan verici olduğunu belirtiyor. Amici, insanlar ile diğer primatlar arasındaki iletişim farklarının, uzun zamandır düşündüğümüz kadar belirgin olmayabileceğini vurguluyor.

İnsanlar ve diğer primatlar arasındaki farklılıkların, iletişim de dahil olmak üzere, uzun zamandır varsaydığımızdan çok daha az olduğu görülüyor. Bu farklar çok belirgin değil ve iyi tanımlanmamış.

Ancak bazı araştırmacılar, bu çalışmanın dilin evrimiyle ilgili yeni bilgiler sunmadığına dikkat çekiyor. Hollanda’daki Utrecht Üniversitesi’nden Johan Bolhuis, “Mevcut bulgular, dilin evrimi hakkında bize hiçbir şey söylemiyor” şeklinde yorum yapıyor.