5 Bin Yıllık Eserler, Merkezi Yönetimi Reddetti mi?

Irak’ta keşfedilen yaklaşık 5 bin yıllık kalıntılar, bölgenin ilk devlet benzeri kurumlarının izlerini taşıyabilir. Araştırmacılar, hükümet yapısına karşı bir önyargının ve dolayısıyla bölgenin terk edilme nedeninin, halkın merkeziyetçi yönetimi istememesi olabileceğinden şüpheleniyor.

Arkeologlar, Kürdistan Bölgesel Yönetimi’ne bağlı Kalar kentinin güneybatısındaki Shakhi Kora arkeolojik alanında 2019 yılından bu yana kazı çalışmaları yürütmektedir.

Bölgenin tarihi MÖ 4. binyıla kadar uzandığı düşünülürken, yeni çalışmalarda burada merkezi bir yönetim yapısının var olma ihtimali öne sürülüyor.

Shakhi Kora’da gerçekleştirilen kazılarda, yüzyıllar boyunca inşa edilen çeşitli yapılar ortaya çıkarıldı. Bu yapılar, zamanla hem yerel hem de daha uzak kültürlerin izlerini barındırır hale geldi.

Araştırma ekibi, bulgularını 4 Aralık’ta hakemli dergi Antiquity’de yayımladı. Yayınlanan makalede, dünyanın ilk şehirlerinden biri olan Uruk’un kültürel etkisinin bu bölgede belirgin bir şekilde hissedildiği ifade ediliyor.

Ayrıca, Uruk’la benzer özelliklere sahip çok sayıda kil kase de bulunan araştırmacılar, bu kaselerin işçilere yemek temin etmek için kullanıldığını düşündüklerini belirtiyor. Bu durum, merkezi bir yönetim yapısının varlığına işaret ediyor.

Kase analizleri, bu dönemde işçilere genellikle et verildiğini ortaya koyuyor. Kazılarda bulunan sütun ve kanalizasyon kalıntıları ise Mezopotamya’nın güneyinde yer alan Uruk gibi şehirlerin etkisini gösteriyor. Arkeologlar, başka bölgelerden gelen insanların Shakhi Kora’da çalıştığını düşünmektedir.

Ancak MÖ 4. binyılın sonlarına ait kanıtlar, bu bölgenin terk edildiğini gösteriyor. O dönemde herhangi bir savaş ya da çevresel yıkım izine rastlamayan ekip, halkın merkezi yönetimi reddettiği sonucuna varıyor.

Glasgow Üniversitesi’nden arkeolog Claudia Glatz, bu konuda yürütülen çalışmanın bölgedeki merkezi ve belki de devlet benzeri organizasyonların ilk deneyimlerine ışık tuttuğunu vurguluyor.

Shakhi Kora’daki kazılarımız, merkezi ve belki de devlet benzeri organizasyonlarla ilgili ilk deneyimlerden bazılarının gelişimi ve sonunda reddedilmesi konusunda benzersiz ve yeni bir bölgesel pencere açıyor.