İnkalar’da Khipu: Sıradan Halkta Dağılma Başladı!

İnkaların kullandığı bir astronomik aletin içinde keşfedilen insan saçı, imparatorluk döneminde kayıt tutma işinin yalnızca seçkin sınıf değil, aynı zamanda genel halk arasında da yaygın olduğunu ortaya koyuyor.

Bu keşif, hakemli dergi Science Advances’ta yayınlanarak, Ortaçağ uygarlığını inceleme biçimimizi köklü bir şekilde değiştiriyor.

İnkalar, kayıt tutma işlerinde khipu adı verilen düğümlü ipten yapılmış araçlar kullanıyordu. Bu araçlar, ana bir kordona bağlı çok sayıda ipten oluşmakta ve düğümler, renkler ve konumlar aracılığıyla bilgileri kodlama görevini üstlenmekteydi.

Zaman zaman bir khipu’nun üzerine insan saçı eklenerek, onu yaratan kişinin “imzası” gibi bir işlev görmesi sağlanıyordu.

Peru’da yer alan Jucul’daki khipu üzerinde koyu kahverengi insan saçı bulundu (Sabine Hyland)

Araştırmacılar, “Eski And Dağları toplumunda saç, bulunduğu kişiyi temsil eden ve ritüel anlamda güçlü bir öğe olarak kabul edilen bir ögeydi” şeklinde değerlendirmede bulunuyor.

Daha önce, İspanyol kolonisi dönemine ait belgeler, yalnızca erkek elitlerin khipu oluşturduğunu ima ediyordu. “Khipu okuryazarlığı”nın, sadece kayıt tutma görevindeki bürokratlarla sınırlı olduğu düşünülmekteydi.

Araştırmacılar, “İspanyol sömürge tarihçeleri göz önüne alındığında, khipu’ların yalnızca erkek elit bürokratlar tarafından yapıldığı fikri yaygındır” ifadesini kullanıyor.

19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında, And bölgesindeki işçiler, köylüler ve kadınların bile khipu ürettiğine dair kanıtlar ortaya çıkmıştır.

Ancak, 15. yüzyıldan kalma bir khipu üzerindeki insan saçı örneğinde yapılan analizler, düşük rütbeli İnkaların khipu üretip kullanabildiğini göstermektedir.

Söz konusu khipu, çok az belgeyle birlikte bir Alman müzayedesinde keşfedildi ve tarihi 1498 yılına kadar uzanıyor.

Araştırmacılar, ana kordonun uzunluğunun yaklaşık 104 santimetre olduğunu ve katlanmış, bükülmüş insan saçından yapıldığını, bu durumda yaklaşık 8 yıllık saç uzamasına denk geldiğini belirtmektedir.

Bilim insanları, kimyasal analizdeki gelişmelerle birlikte saç örneğinden karbon, nitrojen ve kükürt gibi çeşitli elementlerin seviyelerini aynı anda ölçme imkanı buldular.

Bu khipu’yu üreten kişinin, beslenme şeklinin bürokratların et ve mısır ağırlıklı diyetinin aksine, sıradan halkın yumru kökleri ve yeşilliklerden oluştuğunu belirlediler.

Oksijen ve hidrojen değerleri üzerinde yapılan daha geniş kapsamlı analizler, bu bireyin, günümüzde Peru’nun güney kesimi veya Şili’nin kuzey bölgelerindeki bir yerden geldiğini ortaya çıkardı.

Bilim insan