150 yıl önce, günümüz Pakistan sınırları içinde yer alan Harappa antik kentinde, çözülmesi güç bir taş mühür keşfedildi. O tarihten bu yana, dünyanın en eski kentsel toplumlarından birinin geliştirdiği yazı sistemi, dilbilimciler için bir muamma haline gelmişken, şimdi bu dili çözmek isteyenler için büyük bir ödül fırsatı sunulmuş durumda. İndus Vadisi Yazısı (IVS) adını taşıyan bu yazıyı çözen kişiye, 1 milyon dolarlık ödül verileceği açıklandı.
Harappan Yazısı veya kısaca IVS, M.Ö. 3.300 civarında Kuzey Hindistan ve Pakistan alanlarında ortaya çıkan İndus Vadisi Uygarlığı tarafından oluşturulmuştur. Bronz çağında surlarla çevrili yerleşim yerleriyle tanınan bu uygarlık, arkeologlara yaşam tarzları ve toplum yapıları hakkında çok az bilgi bırakmış ve bir süre sonra gizemli bir biçimde tarihten silinmiştir.
IVS’nin ilk örneği, 1875 yılında Hindistan Arkeoloji Araştırmaları’nın kurucusu Sir Alexander Cunningham tarafından tespit edilmiştir. Taş üzerine kazınmış olan bu mühürde, bir boğa tasviri ve iki yıldızın yanı sıra, Cunningham’ın “kesinlikle Hint harfleri değil” olarak tanımladığı altı okunamayan karakter yer alıyordu.
O zamandan beri, genellikle merkezi bir hayvan figürü ve kısa bir karakter dizisi içeren binlerce başka mühür keşfedilmiştir. Dört ile altı işaretten oluşan yazıtların kısa olması, onların yorumlanmasını daha da zorlaştırmakta ve bu dili kullanan uzun yazıtların henüz bulunmemiş olması önemli bir engel teşkil etmektedir.
IVS, Mısır hiyeroglifleri gibi diğer eski yazı sistemlerinden farklılık göstermektedir; zira Rosetta Taşı gibi çokdilli bir eser ile karşılaştırılamaması, bu yazının başka dillerle bağlantısının kurulmasını engellemektedir. Ancak bugüne kadar elde edilen yazıtların çoğu, ticaret için kullanılan çanak çömlek veya taş mühürler üzerinde yer aldığından, içeriklerinin manevi kavramlardan çok günlük işler ve faaliyetlerle ilgili olduğu düşünülmektedir.
Gizemi çözene 1 milyon dolar ödül
Hindistan’ın Tamil Nadu eyaletinin Başbakanı Muthuvel Karunanidhi Stalin, araştırmacıların bu gizemi çözmesi için daha fazla beklemek istemediğini belirterek, “arkeoloji uzmanlarını memnun edecek şekilde yazıyı çözen kişi veya kuruluşlara 1 milyon dolar nakit ödül” verileceğini deklare etti. Bu yarışmanın başarı göstermesi halinde, MS 79 yılında meydana gelen bir volkanik patlama nedeniyle yok olan Herculaneum’da bulunan kömürleşmiş parşömenlerin üzerine yazılı antik yazıyı çözme çabaları gibi, benzer ödüller içeren girişimlere ilham verebilir.
Örneğin, Vezüv parşömenleri sürecinde, yazılar bilinen bir dilde (Latince) olup, yanardağın patlamasından kaynaklanan yüksek ısıdan dolayı karbonize hale gelmişti. Yarışmanın düzenlenmesinin ardından, metni parşönenin yapısını bozmadan ortaya çıkarmak için yapay zeka kullanan bir ekip, yemek yeme hakkında felsefi düşünceler içeren bir pasaj keşfetti ve büyük ödülü kazandı.
Eğer Stalin’in ödülünü kazanan biri ortaya çıkarsa, bu durum benzer gizemli yazı sistemlerinin, örneğin Mısırlılar tarafından yaklaşık 5.000 yıl önce geliştirilen “Linear A” yazısının, çözümüne katkı sağlayacak başka vatandaş bilimi girişimlerine de ilham verebilir.
0 Comments