Yapay Zeka ile Yılan Zehiri Çağı Kapatılıyor!

Yapay zeka teknolojisi ile geliştirilen yeni proteinler, yılan zehrini etkisiz hale getirme konusunda önemli bir ilerleme kaydetti.

Dünya Sağlık Örgütü’nün verilerine göre, her yıl yılan ısırıkları dolayısıyla 2 milyondan fazla insan sağlık sorunları yaşıyor ve bu vakaların en az 100 bini ölümle sonuçlanıyor. Bu durumun çoğunluğu Afrika ve Asya’nın orta veya düşük gelir seviyesine sahip ülkelerinde gözlemleniyor.

Mevcut panzehirlerin çoğu hayvanlardan elde ediliyor ve bu ürünler genellikle yüksek maliyet, düşük etkinlik ve yan etki gibi sorunlar barındırıyor.

Bilim insanları, daha etkili ve maliyet açısından uygun alternatiflerin üretilmesine yönelik önemli bir adım attı.

2024 Nobel Kimya Ödülü’nü kazanan Prof. Dr. David Baker’ın liderliğindeki ekip, yapay zeka kullanarak yılan zehri ile etkileşime geçip etkisiz hale getiren yeni proteinler geliştirdi. Prof. Dr. Baker, 2003 yılından bu yana doğada bulunmayan proteinler ürettiği için bu ödüle layık görüldü.

15 Ocak’ta hakemli dergi Nature’da yayımlanan çalışmayla ilgili olarak, araştırmacılar üç parmaklı toksin isimli protein grubuna odaklandı. Bu proteinler, özellikle kobra, mamba ve mercan yılanı zehirlerinde mevcut panzehirlere karşı oldukça dirençli bulunuyor.

Yapay zeka destekli yeni molekülleri, fareler üzerindeki üç parmaklı toksinler üzerinde deneyen ekip, hayvanların yüzde 80 ila yüzde 100 oranında hayatta kaldığını tespit etti. Bu hayatta kalma oranı, toksin türü, uygulanan protein şekli ve dozuna bağlı olarak değişkenlik gösterdi.

Her bir yılan türünün zehri benzersiz bir toksin bileşimine sahip olduğundan, yeni tedavi tüm yılan zehirlerini etkisiz hale getireceğini vadretmiyor. Bununla birlikte, bu çalışma tedavinin etkinliğine ve yapay zekanın protein geliştirme sürecini hızlandırma kapasitesine ışık tutuyor.

Çalışmanın yazarlarından Susana Vázquez Torres, “Yılan ısırıklarının tedavisinde devrim yaratabileceğimizi düşünüyorum” ifadesinde bulunuyor. Vázquez Torres, ayrıca yapay zeka ile üretilen proteinlerin herhangi bir düzenleme gerektirmediğini de belirtiyor:

İlk denemede işe yarayan bir şey bulmak gerçekten inanılmazdı.

Yılan ısırıkları ile ilgili çalışmalara katılan Diogo Martins ise, çalışmanın önemine dikkat çekerek, “Bunu çığır açıcı olarak tanımlamam zor; benzer yaklaşımları kullanan başka gruplar da mevcut. Ancak makine öğrenimi verileri, sıcaklık değişimlerine dirençli ve üretim dostu proteinlere dönüştürme konusunda etkili bir şekilde öne çıkıyor” açıklamasını yapıyor.

Bilim insanları, bu yeni proteinlerin kolay ve düşük maliyetle üretilebilmesi sayesinde önemli bir avantaj sağladığını ifade ediyor.

Bir diğer yazar Timothy Patrick Jenkins, “Tasarlanan bu proteinlerin avantajlarından biri, küçük boyutları. Bu, dokulara daha iyi nüfuz etmelerine ve toksinleri mevcut antikorlardan daha hızlı etkisiz hale getirmelerine yardımcı olacaktır” diye belirtiyor. Jenkins, ayrıca:

Yapay zeka destekli yazılımla tamamen bilgisayarda üretilen bu proteinler, keşif sürecinde önemli ölçüde zaman kazandırdı.